Leefstijltour Amsterdam : Jong geleerd, oud gedaan

Op 15 april vond in Amsterdam de Leefstijltour plaats met als thema “Jong geleerd, oud gedaan”. Tijdens deze inspirerende avond met meerdere lezingen en een afsluitende paneldiscussie stond één boodschap centraal: de leefstijlgewoonten die we in onze jeugd ontwikkelen, werken door in ons latere leven en zijn bepalend voor onze gezondheid. 

Van probleem naar oplossing

De avond volgde een duidelijke lijn van probleem naar oplossing. Allereerst werd stilgestaan bij de groeiende problematiek rondom obesitas bij kinderen, gevolgd door de uitdagingen rondom het implementeren van interventies en uiteindelijk concrete oplossingen zoals het leefstijlloket. 

Het gezonde kinderbrein in een ongezonde omgeving 

 De avond werd geopend door kinderarts Felix Kreier waarbij het zorgwekkende beeld van eentoename van het aantal kinderen met obesitas sinds de jaren ’80, werd geschetst. Volgens hemligt de oorzaak niet in een ‘ziek brein’, maar juist in een gezond brein dat functioneert in een ongezonde omgeving. Hij legde dit uit aan de hand van drie hersengebieden. Allereerst de hypothalamus, ook wel de “hamster”: een oeroud hersengebied dat onder andere gericht is op overleving en energieopslag. 

 Daartegenover staat de prefrontale cortex, “de beslisser”, verantwoordelijk voor onze bewuste keuzes en zelfcontrole. Deze is in staat om de hypothalamus te remmen, echter is dit afhankelijk van de concentratie, focus en aandacht. 

 Het limbisch systeem “de lobbyist” verbindt deze twee systemen met elkaar en speelt een rol in beloning, sociale interactie en routines. Ons gedrag wordt bepaald door de balans tussen deze twee systemen. Vooral bij stress of vermoeidheid neemt “de hamster” het brein over en wint deze het van “de beslisser” en wordt het moeilijk om gezonde keuzes te maken.

 De oplossing ligt volgens dr. Kreier niet in het onderdrukken van “de hamster” in het brein, maar in het accepteren van ervan, het corrigeren van “de beslisser” en het benutten van “de lobbyist”.

Waarom goede interventies vaak niet goed werken

 Onderzoeker Femke van Nassau ging vervolgens in op de implementatie van interventies. Zij benadrukte de kloof tussen wetenschap en praktijk: het duurt gemiddeld 17 jaar voordat een interventie wordt toegepast en slechts 14% van de ontwikkelde interventies bereikt uiteindelijk de maatschappij.

 Een belangrijke rol hierin speelt ‘program drift’: interventies worden in de praktijk vaak anders toegepast dan dat ze oorspronkelijk bedoeld waren. Hierdoor neemt de effectiviteit van deze interventies af. 

 Succesvolle impact vraagt om een combinatie van een effectieve interventie, een passende context en een effectieve implementatiestrategie. Het is hierbij belangrijk om rekening te houden met het feit dat gedragsverandering complex is en slechts een klein deel van bevolking (16%) direct openstaat voor nieuwe interventies. Dit leidt tot een vertekend beeld in onderzoek, omdat hierin vaak juist deze gemotiveerde groep wordt bereikt.

Het Leefstijlloket als essentiële schakel in de zorg

 In de derde lezing presenteerde Judith Jelsma het leefstijlloket als praktische oplossing binnen de zorg. Dit biedt zorgverleners de mogelijkheid om patiënten naar toe te verwijzen voor ondersteuning bij leefstijlverandering. Het leefstijlloket gebruikt een integrale aanpak waarbij het zich niet alleen richt op gedrag, maar ook op onderliggende factoren zoals sociaal-economische omstandigheden, psychische problematiek en medicatiegebruik.

 Uit recent onderzoek blijkt dat deze begeleiding via het leefstijlloket zowel effectiever alskostenefficiënter is dan de standaardzorg. Daarnaast bereikt het juist de moeilijk bereikbare patiënten en resulteert het twee keer zo vaak in verbeteringen in leefstijlaanpassingen. Verderspoort het onderliggende problematiek op en worden patiënten beter doorverwezen naar passende zorgen buiten het ziekenhuis!

Reflectie uit de paneldiscussie

 Tijdens de afsluitende paneldiscussie werd benadrukt dat leefstijl zowel door de omgeving als door het individu wordt beïnvloed. Een open, niet-oordelende benadering en aandacht voor de context van de patiënt zijn daarbij cruciaal. 

Conclusie

 Leefstijlproblematiek vraagt om een integrale aanpak. Daarbij kunnen leefstijlinterventieseffectief zijn, maar alleen als ze op de juiste manier worden toegepast en goed aansluiten bij de patiënt. Zorgverleners spelen hierin een cruciale rol, zowel in de signalering als in de begeleiding en doorverwijzing.

 Dank aan Stichting en Leefstijl Amsterdam (Amber van Os, Laura van den Heuvel, Fien van de Kamer, Esmee Sluiter en Hannah Lange) voor het organiseren, aan Jordi Dengerink voor de begeleiding van de avond en aan alle sprekers en panelleden (Felix Kreier, Judith Jelsma, Femke van Nassau, Carrie Waller en Judith Hilhorst) voor hun waardevolle bijdragen.